Η εμπειρία της αθέτησης πληρωμών στην Αργεντινή και οι ομοιότητες με την Ελλάδα

Tο παρακάτω άρθρο της Heather Stewart δημοσιεύτηκε στον Guardian, με πρωτότυπο τίτλο «Defaulting rescued Argentina. It could work for Athens too«. Η απόδοση στα ελληνικά έγινε από το No Budget.

Η αθέτηση πληρωμών έσωσε την Αργεντινή. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και στην Αθήνα.

Φέτος το καλοκαίρι, oι διαδηλωτές στους δρόμους της Αθήνας  κραδαίνουν πανό που απεικονίζουν μια πανικόβλητη πτήση ελικοπτέρου. Όχι όπως στη Σαϊγκόν στο αποκορύφωμα του πολέμου του Βιετνάμ, αλλά όπως στο Μπουένος Άιρες το 2001, όταν ο Fernando de la Rúa διέφυγε από τη στέγη του προεδρικού του μεγάρου, για να ξεφύγει από τις ταραχές στους δρόμους.

H Αργεντινή, καθηλωμένη σε μια επώδυνη ύφεση από το 1998, είχε κάνει όλα όσα τι είχε πει να κάνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Μετά από αρκετά σχέδια διάσωσης, η κυβέρνηση επέβαλε κύματα δυσβάσταχτων μέτρων λιτότητας, όπως συνταγογραφήθηκε από τη «συναίνεση της Ουάσιγκτον», και ζήτησε μια εθελοντική αναδιάρθρωση από τους πιστωτές του ιδιωτικού της τομέα, πράγματα τα οποία θα φαίνονται οικεία στους Έλληνες.

Ωστόσο, η οικονομική κρίση συνέχιζε να επιδεινώνεται. Τον Δεκέμβριο του 2001, καθώς η κυβέρνηση επέβαλε ένα όριο στις αναλήψεις μετρητών – το λεγόμενο corralito – προκειμένου να αποφευχθεί η αποσταθεροποίηση των τραπεζών, το ΔΝΤ τράβηξε αποτελεσματικά την πρίζα, λέγοντας ότι δεν μπορούσε να ολοκληρώσει την τελευταία από τις πολλές αναθεωρήσεις των οικονομικών πολιτικών της Αργεντινής – μια προϋπόθεση για τη συνέχιση της χρηματοδοτικής στήριξης. «Μέσα σε ένα μήνα από αυτή την ανακοίνωση, όπως το έθεσε μια μεταγενέστερη εσωτερική επανεξέταση του ΔΝΤ , »η οικονομική, κοινωνική και πολιτική εξάρθρωση συνέβησαν ταυτόχρονα».

Ο λαός της Αργεντινής βγήκε στους δρόμους κατά εκατοντάδες χιλιάδες, χτυπώντας τις  κατσαρόλες και τα τηγάνια τους, και πέταξε έξω την κυβέρνηση. Ένας υπηρεσιακός πρόεδρος, ο οποίος ορίστηκε για να αναλάβει από τον de la Rúa, καθαιρέθηκε επίσης μέσα σε λίγες εβδομάδες, δίνοντας τη θέση του στον Eduardo Duhalde.

Στα βάθη της πολιτικής και κοινωνικής κρίσης, η Αργεντινή διακινδύνευσε την οργή των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών και του ΔΝΤ και αθέτησε την πληρωμή των χρεών της, αναστέλλοντας την αποπληρωμή κάποιων από τα ομόλογά της. Στις αρχές του 2002, θα είχε εγκαταλείψει την αγαπημένη «ένα-προς-ένα» πρόσδεση στο δολάριο των ΗΠΑ.

«Η Αργεντινή έκανε μια γραμμή στην άμμο», λέει ο Mark Weisbrot του Κέντρου Οικονομικής και Πολιτικής Έρευνας (CEPR) στην Ουάσιγκτον. «Είπαν, δεν κάνουμε καμία διαπραγμάτευση που να μας βάζει στην ίδια κατάσταση όπως ήμαστε τρία χρόνια πριν.»

Μέσα σε λίγους μήνες, το πέσο κατρακύλησε στα 0,25 δολάρια , η Αργεντινή έγινε ένας παρίας και η οικονομία υποχώρησε. Ωστόσο, από το δεύτερο τρίμηνο του 2002, είχε επιστρέψει πάλι στην ανάπτυξη. Και με τη βοήθεια από τις υψηλές τιμές των βασικών εμπορευμάτων και τη ραγδαία ανάπτυξη πολλών από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους της, η Αργεντινή συνέχισε να αναπτύσσεται.. μέχρι που χτύπησε  η πιστωτική κρίση.

«Η αθέτηση πληρωμών και η υποτίμηση επέτρεψε στην Αργεντινή να θέσει την οικονομία της σε τροχιά και να ξαναπάρει στα χέρια της τις συναλλαγματικές ισοτιμίες και την νομισματική της πολιτική, και να είναι σε θέση να το κάνει αυτό με έναν τρόπο που να εξυπηρετεί τις ανάγκες της χώρας παρά τις ανάγκες των χρηματοπιστωτικών αγορών», λέει ο Alan Cibils, πρόεδρος του τμήματος  Πολιτικής Οικονομίας στο Universidad Nacional de General Sarmiento του Μπουένος Άιρες.

«Ήταν μια πετυχημένη αθέτηση πληρωμών,» συμφωνεί ο Weisbrot. «Η οικονομία τους έφτασε το  μετά κρίση επίπεδο παραγωγής μέσα σε τρία χρόνια, πράγμα που θα συμβεί στην Ελλάδα σε δέκα χρόνια, αν είναι τυχεροί. 11-12 εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν από τη φτώχεια εκείνο το διάστημα.»

Το Μπουένος Άιρες, όπως και η Ελλάδα, είχε καταπιεί το εγχειρίδιο της ανάλυσης – που υποστηρίζεται από το ΔΝΤ  με τη συναίνεση των ακαδημαϊκών οικονομολόγων και των εγχώριων πολιτικών – που υποστήριζε ότι το πρόβλημα δεν ήταν το υπερτιμημένο νόμισμα και τα δυσβάστακτα χρέη, αλλά οι υψηλές δημόσιες δαπάνες.

Όπως διατυπώνεται από τους οικονομολόγους Roberto Frenkel και Martin Rapetti σε μια μελέτη για την κρίση στην Αργεντινή για λογαριασμό του CEPR, η θεωρία ήταν ότι «η δημοσιονομική πειθαρχία θα επέφεραν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και κατά συνέπεια θα μειώνονταν τα ασφάλιστρα κινδύνου και θα έπεφταν τα επιτόκια. Ως εκ τούτου, οι εγχώριες δαπάνες θα παρουσίαζαν ανάκαμψη και αυτό θα ωθούσε την οικονομία να βγει από την ύφεση. Τα χαμηλά επιτόκια και η αύξηση του ΑΕΠ θα αποκαθιστούσαν, με τη σειρά τους, τη δημοσιονομική ισορροπία, και έτσι θα έκλεινε ένας ενάρετος κύκλος».

Δεν δούλεψε έτσι. Στην πραγματικότητα, οι δραστικές περικοπές των δημοσίων δαπανών έκαναν την ύφεση χειρότερη, ενώ η πρόσδεση στο δολάριο απέτρεψε την υποτίμηση, που τελικά βοήθησε την Αργεντινή να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της.

Με τον ίδιο τρόπο, η Αθήνα – κλειδωμένη στη ζώνη του ευρώ – δεν είναι σε θέση να κάνει υποτίμηση ή να ελέγξει τα επιτόκιά της, και η λύση που επεβλήθη στην Ελλάδα από τους γείτονές της στην ευρωζώνη περιλαμβάνει  ιδιωτικοποιήσεις και δραστικές περικοπές των δημοσίων δαπανών.

«Οι παραλληλισμοί είναι πραγματικά εντυπωσιακοί»,  λέει ο Peter Chowla του Bretton Woods Project, το οποίο παρακολουθεί το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα. «Η Αργεντινή είχε ένα δάνειο από το ΔΝΤ, το οποίο απαιτούσε λιτότητα, και απέτυχε για περισσότερο από ένα χρόνο, και στη συνέχεια, αποφάσισαν τους δώσουν ένα ακόμη δάνειο και να απαιτήσουν ακόμη περισσότερη λιτότητα.»

Υπήρξε, επίσης, μια σειρά εθελοντικών αναδιαρθρώσεων, παρόμοιων με το καθεστώς που προτείνεται για την Ελλάδα, με την οποία η κυβέρνηση της Αργεντινής αγόρασε για λίγο κάποιο χρονικό διάστημα, πριν οι αγορές χάσουν την ψυχραιμία τους και οι αποδόσεις των ομολόγων εκτοξευτούν και πάλι.

Ο Cibils ταξίδεψε στην Ελλάδα το Μάιο για να μιλήσει στους ακτιβιστές για την εμπειρία της Αργεντινής. «Απλά μου ‘ρθε στο μυαλό ότι αυτές οι πολιτικές οι οποίες έχουν επανειλημμένα αποτύχει με καταστροφικό τρόπο , τώρα επιβάλλονται στις χώρες της Ευρώπης», λέει. Το μήνυμά του προς τους ακτιβιστές ήταν ότι «όχι μόνο η αθέτηση πληρωμών δεν είναι το τέλος του κόσμου, αλλά είναι και το πρώτο βήμα της επόμενης φάσης σας.  Αυτό που συμβαίνει τώρα είναι δυσβάστακτο. Όταν η ΕΚΤ και οι Γάλλοι κι οι Γερμανοί που χαράζουν τις πολιτικές λένε ότι η στάση πληρωμών θα είναι καταστροφή, μιλούν εξ ονόματος της χρηματοπιστωτικής βιομηχανίας».

Η εμπειρία της Αργεντινής δεν δείχνει ότι η αθέτηση πληρωμών είναι απλή, ή εύκολη. Η «κοινωνική αποδιοργάνωση», όπως το έθεσε το ΔΝΤ, ήταν βαθιά. Στο μεταξύ, χρειάστηκαν χρόνια για τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας με περίπου τα τρία τέταρτα των ομολογιούχων της, βάσει της οποίας η αξία των χρεών της Αργεντινής μειώθηκαν κατά περίπου 75%. Χρειάστηκε να επιβληθεί έλεγχος στο ξένο συνάλλαγμα και στα κεφάλαια για την πρόληψη της εκροής χρημάτων από τη χώρα – τελείως αντίθετα με το εγχειρίδιο κανόνων του ΔΝΤ – καθώς και η διάσωση των εγχώριων τραπεζών και των νοικοκυριών, τα οποία είχαν χρέη σε ξένα νομίσματα.

Ακόμα και τώρα, κάποιοι από τους πιστωτές της Αργεντινής εξακολουθούν να είναι αποστασιοποιημένοι, και παραμένει αδύνατη η επιστροφή στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αλλά το μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματός της οφειλόταν στην πληρωμή τόκων για τα χρέη της, οπότε ήταν σε θέση να επιβιώσει χωρίς να δανειστεί για τα χρόνια που ακολούθησαν την κρίση.

Η Ελλάδα έχει έλλειμμα, ακόμη και χωρίς την πληρωμή των τόκων· αλλά ο Weisbrot υποστηρίζει ότι υπάρχουν περισσότερες διαθέσιμες πηγές κεφαλαίου από ό,τι πριν δέκα χρόνια. Αρκετές χώρες που αποκλείστηκαν από τους δυτικούς δανειστές, μεταξύ των οποίων η Βενεζουέλα και η Κούβα, ήταν σε θέση να δανειστούν από την Κίνα τα τελευταία χρόνια· και η Ελλάδα είναι μια μικρή οικονομία, επομένως θα χρειαστεί μέτρια ποσά, μιλώντας με παγκόσμιους όρους.

Οι συνομιλίες για ένα νέο σχέδιο διάσωσης για την Ελλάδα από το ΔΝΤ και η ΕΕ φαίνεται να χτίστηκαν στην άμμο την περασμένη εβδομάδα, καθώς οι τράπεζες δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν στους όρους μιας πιθανής μετακύλισης χρέους, ενώ οι οίκοι αξιολόγησης προειδοποιούσαν ότι οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία θα αποτελούσε μια «επιλεκτική χρεωκοπία» – ανάθεμα για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Στο μεταξύ, η ΕΚΤ πιέζει για το σχέδιό της να αυξήσει τα επιτόκια, αυξάνοντας ραγδαία την πίεση στις οικονομίες της ευρωζώνης που αγωνίζονται, όπως η Ελλάδα, εν μέσω ερωτήσεων σχετικά με το αν το ΔΝΤ θα απελευθέρωνε την τελευταία δόση του σχεδίου διάσωσης. Η Christine Lagarde, διευθύνων σύμβουλος του ΔΝΤ, επανέλαβε την ανάγκη για την Αθήνα να συνεχίσει τις περικοπές των δαπανών της.

Ακόμη και με ένα νέο πακέτο διάσωσης, η εμπειρία της Αργεντινής δείχνει ότι οι διαδηλωτές στους δρόμους έχουν δίκιο που μπροστά τους δεν βλέπουν τίποτα άλλο εκτός από λιτότητα, λιτότητα, λιτότητα, και που αναρωτιούνται κατά πόσο αυτή η πολιτική θα έχει αποτέλεσμα. Προς το παρόν, ο ρυθμός των γεγονότων υπαγορεύεται από τις χρηματοοικονομικές αγορές, με επικεφαλής τους ισχυρούς οίκους αξιολόγησης. Αλλά αν οι πολιτικοί δεν πάρουν στα χέρια τους την κατάσταση, ο Weisbrot προειδοποιεί, η Ελλάδα θα τρικλίζει από τη μία κρίση στην άλλη: «Δεν βλέπω αίσιο τέλος.»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s