Αυτό είναι το θαύμα της Πλατείας Ταχρίρ για την Αίγυπτο – του Σλαβόι Ζίζεκ

αναδημοσίευση από το Red NoteBook

Αυτό είναι το θαύμα της Πλατείας Ταχρίρ για την Αίγυπτο

Η πιο σημαντική στιγμή ήταν όταν μουσουλμάνοι και κόπτες χριστιανοί προσευχήθηκαν μαζί στην πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου, ψέλνοντας: «είμαστε όλοι ένα», παρέχοντας έτσι την καλύτερη απάντηση απέναντι στη σεχταριστική θρησκευτική βία.

Του Σλαβόι  Ζίζεκ

Δε μπορεί κανείς παρά να μνημονεύσει τη «θαυματουργή» φύση των γεγονότων  στην Αίγυπτο. Συνέβη κάτι που λίγοι προέβλεψαν, διαψεύδοντας έτσι τις γνώμες των ειδικών, σαν η εξέγερση να μην ήταν απλά το αποτέλεσμα κοινωνικών αιτιών, αλλά να προήλθε από την παρέμβαση ενός μυστηριώδους δρώντα που μπορούμε να αποκαλέσουμε, με πλατωνικούς όρους, αιώνια ιδέα της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της αξιοπρέπειας.

Η εξέγερση ήταν οικουμενική. Υπήρξε η άμεση δυνατότητα για όλους μας ανά τον κόσμο να ταυτιστούμε με αυτή και να αναγνωρίσουμε  τις διακυβεύσείς της, δίχως να υπάρχει ανάγκη για κάποια πολιτισμική ανάλυση των χαρακτηριστικών της αιγυπτιακής κοινωνίας. Σε αντίθεση με την ιρανική επανάσταση του Χομεϊνί (όπου οι αριστεροί έπρεπε να περάσουν το μήνυμά τους μέσα σε ένα πλαίσιο κυριαρχούμενο από τον ισλαμισμό), εδώ το πλαίσιο είναι αυτό μίας οικουμενικά εκκοσμικευμένης έκκλησης για ελευθερία και δικαιοσύνη, σε τέτοιο βαθμό ώστε ακόμα και η Μουσουλμανική Αδελφότητα  αναγκάστηκε να υιοθετήσει τη γλώσσα των εκκοσμικευμένων αιτημάτων.

Η πιο σημαντική στιγμή ήταν όταν μουσουλμάνοι και κόπτες χριστιανοί  προσευχήθηκαν μαζί στην πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου, ψέλνοντας: «είμαστε όλοι ένα», παρέχοντας έτσι την καλύτερη απάντηση απέναντι στη σεχταριστική θρησκευτική βία. Όλοι εκείνοι οι  νεο-συντηρητικοί  που ακούν κριτική στην πολυπολιτισμικότητα από την πλευρά των οικουμενικών αξιών της ελευθερίας και της δημοκρατίας, έχουν τώρα να αντιμετωπίσουν τη στιγμή της αλήθειας τους: επιθυμείτε οικουμενική ελευθερία και δημοκρατία; Αυτό είναι που απαιτεί ο λαός της Αιγύπτου, οπότε γιατί οι νεο-συντηρητικοί  νιώθουν άβολα; Μήπως γιατί οι διαδηλωτές στην Αίγυπτο μνημονεύουν την ελευθερία και την αξιοπρέπεια ταυτόχρονα με την κοινωνική και την οικονομική δικαιοσύνη;

Από την αρχή η βία των διαδηλωτών υπήρξε καθαρά συμβολική, μία πράξη ριζοσπαστικής και συλλογικής πολιτικής ανυπακοής. Ανέστειλαν την  εξουσία του κράτους – δεν επρόκειτο απλά για μία εσωτερική απελευθέρωση, αλλά για μία κοινωνική πράξη θραύσης των αλυσίδων της υποτέλειας. Η φυσική βία προκλήθηκε από τους πληρωμένους φονιάδες του Μουμπάρακ, οι οποίοι εισήλθαν στην πλατεία Ταχρίρ με άλογα και καμήλες χτυπώντας το λαό. Το μόνο που έκαναν οι διαδηλωτές ήταν να υπερασπίσουν τους εαυτούς τους.

Μολονότι μαχητικό, το μήνυμα των διαδηλωτών δεν ζητούσε αίμα. Το βασικό αίτημα ήταν να φύγει ο Μουμπάρακ και έτσι να ανοίξει ο δρόμος για την ελευθερία στην Αίγυπτο, μία  ελευθερία που δεν θα εξαιρούσε κανέναν. Η έκκληση των διαδηλωτών προς το στρατό, ακόμα και προς τη μισητή αστυνομία, δεν ήταν «Θάνατος σε εσάς!» αλλά « Είμαστε αδέρφια! Ενωθείτε μαζί μας!». Αυτό το χαρακτηριστικό διακρίνει ξεκάθαρα μία χειραφετητική διαδήλωση από μία δεξιά λαϊκιστική διαδήλωση. Μολονότι η κινητοποίηση της δεξιάς διακηρύττει την οργανική ενότητα του λαού, πρόκειται για μία ενότητα στηριζόμενη πάνω σε μία έκκληση καταστροφής του υποδεικνυόμενου εχθρού ( Εβραίοι, προδότες).

Σε ποια φάση βρισκόμαστε τώρα; Όταν ένα αυταρχικό καθεστώς πλησιάζει την τελική κρίση,  η αποσύνθεση του έχει την τάση να ακολουθεί δύο βήματα. Πριν από την πραγματική κατάρρευσή του λαμβάνει χώρα μία ρήξη: ξαφνικά οι άνθρωποι γνωρίζουν ότι το παιχνίδι έχει τελειώσει, και απλά έχουν πάψει πλέον να φοβούνται. Δεν είναι μόνο ότι το καθεστώς χάνει τη νομιμοποίησή του˙ η ίδια η άσκηση της εξουσίας λογίζεται ως μία ανεπαρκής αντίδραση πανικού. Όλοι γνωρίζουμε την κλασική σκηνή από τα  καρτούν. Η γάτα πλησιάζει το χείλος του γκρεμού αλλά συνεχίζει να περπατάει αγνοώντας το γεγονός ότι δεν υπάρχει έδαφος κάτω από τα πόδια της, αρχίζει να πέφτει μόνο όταν κοιτά κάτω  και βλέπει την άβυσσο. Όταν απολέσει την εξουσία του,  το καθεστώς είναι σαν τη γάτα στο χείλος του γκρεμού: αυτό που χρειάζεται για να πέσει στο κενό είναι να του υπενθυμίσουν να κοιτάξει κάτω…..

Ο Ρίτσαρντ Καπουσίνσκυ, στο βιβλίο του Ο Σάχης των Σάχηδων, μία κλασική εξιστόρηση της επανάστασης του Χομεϊνί, εντοπίζει την ακριβή στιγμή αυτής της ρήξης: σε ένα σταυροδρόμι της Τεχεράνης ένας διαδηλωτής αρνήθηκε να παραμερίσει όταν του το ζήτησε ένας αστυνομικός, και ο τελευταίος ντροπιασμένος υποχώρησε. Μέσα σε λίγες ώρες, ολόκληρη η Τεχεράνη γνώριζε το γεγονός, και μολονότι οι οδομαχίες μαίνονταν ήδη επί εβδομάδες όλοι καταλάβανε ότι το παιχνίδι είχε τελειώσει.

Συμβαίνει κάτι αντίστοιχο στην Αίγυπτο; Στην αρχή, (τις πρώτες δυο-τρεις μέρες), ο Μουμπάρακ έμοιαζε να είναι στην ίδια κατάσταση με τη γάτα του παραδείγματος μας. Κατόπιν είδαμε μία καλά σχεδιασμένη επιχείρηση ενσωμάτωσης της επανάστασης. Η ξεδιαντροπιά αυτής της επιχείρησης έκοβε την ανάσα: ο νέος αντιπρόεδρος Ομάρ Σουλεϊμάν, πρώην διοικητής της μυστικής αστυνομίας και υπεύθυνος για μαζικά βασανιστήρια, σύστησε τον εαυτό του ως το «ανθρώπινο πρόσωπο» του καθεστώτος, αυτού που θα επιβλέψει τη μετάβαση στη δημοκρατία.

Ο αιγυπτιακός αγώνας αντοχής δεν είναι μία σύγκρουση οραμάτων. Είναι μία σύγκρουση ανάμεσα σε ένα όραμα ελευθερίας και σε μία τυφλή προσκόλληση στην εξουσία. Προσκόλληση που χρησιμοποιεί όλα τα δυνατά  μέσα –τρομοκρατία, στέρηση τροφής, κούραση, δωροδοκία μέσα από αυξήσεις στους μισθούς- για να συντρίψει τη θέληση για την ελευθερία.

Όταν ο πρόεδρος Ομπάμα καλωσόρισε την εξέγερση ως μία νόμιμη έκφραση γνώμης, η οποία πρέπει να αναγνωριστεί από την κυβέρνηση, επικράτησε πλήρης σύγχυση. Τα πλήθη στο Κάιρο και την Αλεξάνδρεια δεν ήθελαν η κυβέρνηση να αναγνωρίσει τα αιτήματά τους. Αρνιόντουσαν την ίδια τη νομιμότητα αυτής της κυβέρνησης. Δεν ήθελαν το καθεστώς Μουμπάρακ για συνομιλητή, ήθελαν να φύγει ο Μουμπάρακ. Δεν επιθυμούσαν απλά μία νέα κυβέρνηση που θα άκουγε τη γνώμη τους, επιθυμούσαν τον μετασχηματισμό ολόκληρου του κράτους. Δεν έχουν απλά μία άποψη, αποτυπώνουν την αλήθεια της κατάστασης που επικρατεί στην Αίγυπτο. Ο Μουμπάρακ το καταλαβαίνει αυτό καλύτερα από τον Ομπάμα. Δεν υπάρχουν περιθώρια συμβιβασμού σε αυτήν την περίπτωση, όπως δεν υπήρχαν περιθώρια συμβιβασμού όταν αμφισβητήθηκαν τα κομουνιστικά καθεστώτα στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Είτε ολόκληρο το οικοδόμημα του Μουμπάρακ θα γκρεμιστεί, είτε η εξέγερση θα ηττηθεί και θα προδοθεί.

Τι γίνεται όμως με τον φόβο ότι η κυβέρνηση που θα προκύψει μετά την πτώση του Μουμπάρακ θα είναι εχθρική απέναντι στο Ισραήλ; Αν η νέα κυβέρνηση είναι πραγματική έκφραση ενός λαού που περήφανα απολαμβάνει την ελευθερία του,τότε δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας: Ο αντισημιτισμός θρέφεται μόνο σε συνθήκες απόγνωσης και καταστολής. (Μία ανταπόκριση του CNN από μία αιγυπτιακή επαρχία παρουσίασε πως η κυβέρνηση διαδίδει φήμες εκεί ότι οι οργανωτές των διαδηλώσεων και οι ξένοι δημοσιογράφοι έχουν σταλεί από τους εβραίους για εξασθενίσουν την Αίγυπτο- ένα δείγμα του πόσο καλός φίλος των Εβραίων είναι ο Μουμπάρακ).

Μία από τις τραγικότερες ειρωνείες της παρούσας κατάστασης είναι η μέριμνα της Δύσης για μία μετάβαση με «νόμιμο» τρόπο- ως εάν η Αίγυπτος διέθετε έννομη τάξη μέχρι τώρα. Λησμονούμε ήδη ότι η Αίγυπτος βρισκόταν για πάρα πολλά χρόνια σε μία μόνιμη κατάσταση εκτάκτου ανάγκης ; Ο Μουμπάρακ ανέστειλε την έννομη τάξη, κρατώντας ολόκληρη τη χώρα σε μία κατάσταση πολικής ακινησίας, στραγγαλίζοντας την αυθεντική πολιτική ζωή. Είναι λογικό ότι  τόσοι πολλοί άνθρωποι στους  δρόμους του Καΐρου υποστηρίζουν πως τώρα αισθάνονται ζωντανοί για πρώτη φορά στη ζωή τους. Ό,τι και να συμβεί στη συνέχεια ένα είναι σίγουρο: αυτή η αίσθηση του να «νιώθεις ζωντανός» δεν θάβεται από την κυνική realpolitik.

Μετάφραση: Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος

Πηγή: Guardian

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s