Το χρέος, το ευρώ και οι θέσεις της αριστεράς

αναδημοσίευση από την Αυγή

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΑΠΑΒΙΤΣΑ

Τα ζητήματα του ευρώ και του χρέους είναι απολύτως αλληλένδετα. Ή, για να γίνω ακριβέστερος, το βαθύτερο πρόβλημα είναι το ευρώ, που οδήγησε στον τεράστιο όγκο χρέους των περιφερειακών χωρών της Ευρωζώνης.

Πώς λοιπόν θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του ελληνικού χρέους; Είναι προφανές ότι η πολιτική λιτότητας είναι καταστροφική, διότι ανατροφοδοτεί το χρέος. Η αναγκαιότητα της παραγραφής προκύπτει αβίαστα, ακόμη και από τη σκοπιά των χρηματοπιστωτικών κύκλων του εξωτερικού, που ήδη προετοιμάζονται

Η κριτική του κ. Καλλωνιάτη κατά της Πρωτοβουλίας Οικονομολόγων και Πανεπιστημιακών («Αυγή», 4.7.2010) είναι καλόπιστη και ενημερωμένη, άρα ευπρόσδεκτη. Δυστυχώς είναι άστοχη. Αλλά θέτει ζητήματα ζωτικής σημασίας για την τρέχουσα κρίση. Ας αρχίσουμε από κάτι για το οποίο όλοι σχεδόν συμφωνούμε, δηλαδή την ανάγκη βαθιάς παραγραφής του χρέους. Και ερωτώ αμέσως. Δεν θα ήταν στοιχειώδες να αναγνωριστεί ότι το αίτημα της παραγραφής προέρχεται ακριβώς από το ρεύμα εναντίον του οποίου στρέφει τα βέλη του ο κ. Καλλωνιάτης; Όταν θέσαμε το ζήτημα της επερχόμενης χρεωκοπίας στις αρχές του 2010, βρεθήκαμε αντιμέτωποι με θεωρητικές απεραντολογίες περί κρίσεων και συνωμοσιών. Αποτελεί ουσιαστική πολιτική πρόοδο ότι έγινε αποδεκτό το αίτημα της παραγραφής. Προσβλέπουμε σε παρόμοια εξέλιξη και με το ευρώ, μόνο που εδώ οι αγκυλώσεις είναι τεράστιες.

Τα ζητήματα του ευρώ και του χρέους είναι απολύτως αλληλένδετα. Ή, για να γίνω ακριβέστερος, το βαθύτερο πρόβλημα είναι το ευρώ, που οδήγησε στον τεράστιο όγκο χρέους των περιφερειακών χωρών της Ευρωζώνης. Μετά την είσοδο στην ΟΝΕ, οι περιφερειακές χώρες εμφάνισαν συστηματικά ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών. Το 2008 η Ελλάδα σημείωσε γιγαντιαίο έλλειμμα της τάξης του 15% του ΑΕΠ, αλλά και η Ισπανία και η Πορτογαλία κυμάνθηκαν γύρω στο 10%. Τα ελλείμματα προήλθαν από την υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας, σε σχέση κυρίως με τη Γερμανία, που εμφάνισε αντίστοιχα πλεονάσματα. Ο ανταγωνιστικός θρίαμβος του γερμανικού κεφαλαίου βασίστηκε στο πάγωμα των γερμανικών μισθών. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ από τη φύση της επιφέρει τρομακτικές πιέσεις στη μισθωτή εργασία σε ολόκληρη την Ευρωζώνη. Το γερμανικό κεφάλαιο αποδείχτηκε ικανότερο των άλλων στο επωφελές αυτό έργο. Απόκτησε έτσι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, που δεν μπορούσαν οι περιφερειακές χώρες να αντισταθμίσουν μέσω υποτίμησης, δεδομένης της ΟΝΕ.

Το χρέος της περιφέρειας είναι απόρροια αυτής της εξέλιξης. Τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών ισοσταθμίστηκαν από την εισροή ξένων κεφαλαίων, κυρίως τραπεζικών δανείων από τη Γερμανία και τη Γαλλία. Βρέθηκε λοιπόν η περιφέρεια καταχρεωμένη στο κέντρο, αλλά και οι τράπεζες του κέντρου εξαιρετικά εκτεθειμένες στις χώρες της περιφέρειας. Οι υπολογισμοί του Research on Money and Finance (RMF) φέρουν τη συνολική έκθεση γύρω στο 1 τρισ. ευρώ, ποσό υπεραρκετό για την κατάρρευσή των τραπεζών, αν η περιφέρεια χρεωκοπήσει. Το χρέος βέβαια ποικίλλει ανάλογα με τις συνθήκες της κάθε χώρας. Στην Ισπανία και την Πορτογαλία είναι κυρίως ιδιωτικό, διότι ο δημόσιος τομέας παρέμεινε σχετικά περιορισμένος. Στην Ελλάδα είναι κυρίως δημόσιο λόγω της φύσης του κράτους, αλλά και των πεπραγμένων της δεκαετίας του 1980. Είναι αυτονόητο ότι η τρέχουσα κρίση αποτελεί συνέχεια της ιστορικής αναταραχής του 2007-9, η οποία προκάλεσε την επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών κυρίως λόγω της κατάρρευσης των φορολογικών εσόδων. Αλλά τα προβλήματα της περιφέρειας, καθώς και η παρανοϊκή στροφή της Ευρωζώνης προς τη λιτότητα, οφείλονται στις δομές του ευρώ. Οι ΗΠΑ, που ήταν στο επίκεντρο της κρίσης του 2007-9, για την ώρα ακολουθούν πολύ διαφορετική πορεία. Η μέγγενη που συντρίβει την Ευρώπη είναι ιδίας κοπής και εδράζεται στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο.

Πώς λοιπόν θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του ελληνικού χρέους; Είναι προφανές ότι η πολιτική λιτότητας είναι καταστροφική, διότι ανατροφοδοτεί το χρέος. Η αναγκαιότητα της παραγραφής προκύπτει αβίαστα, ακόμη και από τη σκοπιά των χρηματοπιστωτικών κύκλων του εξωτερικού, που ήδη προετοιμάζονται. Το ερώτημα είναι, πώς πρέπει να γίνει; Η παραγραφή πρέπει να γίνει με όρους που θα προστατεύουν τα λαϊκά στρώματα. Άρα απαιτείται παύση πληρωμών για να αφαιρεθεί η πρωτοβουλία από τους δανειστές. Θα ακολουθήσει επαναδιαπραγμάτευση με στόχο το δραστικό ‘κούρεμα’, σε ποσοστό που θα διαφανεί στην πράξη, ίσως της τάξης του 50%-60%. Θα πρέπει βεβαίως να υπάρξει απόλυτη διαφάνεια, που σημαίνει πλήρη ενημέρωση για τη διάρθρωση του χρέους και τον χαρακτήρα των συμβάσεων. Μόνο έτσι θα μπορούμε πραγματικά να γνωρίζουμε τι είναι «απεχθές», τι πρέπει να αποπληρωθεί και ποιος έχει ευθύνες.

Η ανάληψη της πρωτοβουλίας από τα κάτω είναι απολύτως αναγκαία για να διασφαλιστούν τα πενιχρά πλεονεκτήματα που έχει η Ελλάδα. Πρώτο και κυριότερο, για να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά το όπλο της έκθεσης των τραπεζών του κέντρου στα ελληνικά χρέη. Πέραν τούτου, για να αξιοποιηθεί το γεγονός ότι ο κύριος όγκος του δημοσίου χρέους είναι ομόλογα που φαίνεται πως έχουν εκδοθεί στη βάση της ελληνικής νομοθεσίας (ίσως το 90%) και κατέχονται από σχετικά λίγους δανειστές, κυρίως τράπεζες. Μπορούν να αποφευχθούν, δηλαδή, δικαστικές περιπέτειες με χιλιάδες ξένους ομολογιούχους στη βάση της βρετανικής νομοθεσίας. Υπάρχει ελπίδα να καταφέρει η Ελλάδα να κλείσει γρήγορα τη χαίνουσα πληγή του χρέους και, αν το θελήσει και έχει παράλληλα ανακτήσει την αξιοπιστία της, να επιστρέψει στις παγκόσμιες αγορές. Ο κ. Καλλωνιάτης μάλλον συμφωνεί με τα παραπάνω επί της ουσίας. Τον ενοχλεί όμως η ιδέα ότι πρέπει να συμβούν με παράλληλη έξοδο από το ευρώ. Προτιμά τη «συνεργατική» παραγραφή εντός της ΟΝΕ, διότι μπορεί να αποτελέσει «κοινό άξονα των διεκδικήσεων όλου του εργατικού κινήματος». Δυστυχώς εδώ εγκαταλείπουμε το πεδίο του ορθολογισμού και μπαίνουμε στον χώρο του ευχολογίου.

Παραγραφή εντός της ΟΝΕ, αν γίνει, Συνέχεια

«Η Ελλάδα θύμα κερδοσκόπων»

ΒΕΡΟΛΙΝΟ Μετά τον αγώνα είναι πριν από τον αγώνα. Η ποδοσφαιρική αυτή φόρμουλα ισχύει σήμερα και για την κρίση. Παρά το τεράστιο τριετές πακέτο στήριξης ύψους 110 δισ. ευρώ για την ελληνική οικονομία, τα spreads και τα ασφάλιστρα κινδύνου παραμένουν στα ύψη. Γιατί;

«Η Ελλάδα είναι θύμα των κερδοσκόπων» λέει ο γερμανός οικονομολόγος Ρούντολφ Χίκελ. «Η επίθεσή τους στρέφεται σε πρώτη γραμμή κατά του ευρώ. Η ελληνική οικονομία επιλέχθηκε για αυτό ως ο “αδύναμος κρίκος” της ευρωζώνης».

Υπάρχουν βέβαια και συστημικές αιτίες για την κρίση. Στην Ελλάδα αυτές είναι ο φαβοριτισμός (ευνοιοκρατία), η οικογενειοκρατία, η διαφθορά και εν γένει οι πελατειακές σχέσεις, «που έχουν την καταγωγή τους στην οσμανική κυριαρχία». Στην Ευρωπαϊκή Ενωση, το Σύμφωνο Σταθερότητας, που αποτελεί «ελλειμματική κατασκευή» . «Το σύμφωνο αυτό έχει ένα λάθος εκ γενετής:την έλλειψη πρόνοιας για την περίπτωση κρίσης ενός κράτους-μέλους» λέει. «Για αυτή την έλλειψη είχαμε μιλήσει τη δεκαετία του ΄90 και εγώ και άλλοι. Κανένας υπεύθυνος όμως δεν ήθελε να μας ακούσει».

Σε περιόδους κρίσης, οι συστημικές αιτίες λειτουργούν αδυσώπητα. Η οικονομία είναι αδύνατο να ανανήψει χωρίς την κατάργησή τους. Γι΄ αυτό και τα διάφορα πακέτα σωτηρίας, που στην ουσία αποβλέπουν στην εξυπηρέτηση των χρεών προς όφελος των δανειστών, επιτρέπουν μόνο την «αγορά χρόνου» . Πόσου; «Για την Ελλάδα, κατ΄ αρχάς δύο-τρεις μήνες» λέει. «Μετά θα αρχίσει πάλι το καρδιοχτύπι,για το αν οι επενδυτές θα ευδοκήσουν να αγοράσουν ελληνικά ομόλογα».

Επόμενο έτσι, οι γύπες της χρεοκοπίας να συνεχίζουν να φέρουν βόλτες στον ελληνικό ουρανό. «Ηδη τώρα διαφαίνεταιότι μετά τη λήξη του πακέτου σωτηρίαςτο κρατικό χρέος και η επιβάρυνση από τους τόκους θα είναι αμετάβλητα» λέει. «Αυτό αποτρέπει τις αγορές από νέες επενδύσεις».

Το πρώτο ζητούμενο είναι λοιπόν η αποφυγή της καταστροφής. Και αυτή δεν μπορεί να γίνει χωρίς αναδιάρθρωση του χρέους, ή, στη μοντέρνα οικονομική αργκό, χωρίς «haircut», «κούρεμα» των χρεών. «Το ύψος του θα μπορούσε να φθάσει το 50%» λέει. «Προς τον σκοπό αυτόν θα μπορούσε να συγκληθεί μια διάσκεψη με όλους τους εμπλεκομένους,εκεί όπου γίνονται συνήθως τέτοιες συναντήσεις, στο Παρίσιή στο Λονδίνο, για να καθοριστούν ένα χρονοδιάγραμμα και οι τεχνικές λεπτομέρειες».

Ενα τέτοιο μέτρο, παραδέχεται, θα ήταν, εν όψει του τεράστιου ελληνικού χρέους, «το ακριβότερο “κούρεμα” όλων των εποχών». Και αυτό θα έπρεπε να το υποστούν όλοι ανεξαιρέτως οι δανειστές- ξένοι και Ελληνες. Ο κ. Χίκελ υπενθυμίζει κατ΄ αρχάς ότι στο τέλος του 2009 το εξωτερικό χρέος της Ελλάδας ανερχόταν σε 236,2 δισ. δολάρια, εκ των οποίων το 79% εντοπιζόταν στην Ευρώπη, με επικεφαλής των δανειστών τις γαλλικές τράπεζες (52,6 δισ. ευρώ) και τις γερμανικές (31,4 δισ. ευρώ). Το υπόλοιπο το μοιράζονται έλληνες επενδυτές, οι οποίοι τις περασμένες δεκαετίες είχαν εισπράξει υπερκέρδη από τις τοποθετήσεις τους. Παράδειγμα, ο εφοπλιστής και τραπεζίτης Σπύρος Λάτσης: «Ο Λάτσης θα έπρεπε να παραιτηθεί από σοβαρό μέρος των αξιώσεών του,για να συμβάλει έτσι κι αυτός στη σωτηρία της Ελλάδας» λέει ο κ. Χίκελ.

Η αναδιάρθρωση, προσθέτει, δεν θα προκαλέσει πάντως- όπως διαδίδουν οι «Κασσάνδρες» της οικονομολογίας – την αποκοπή της Ελλάδας από τις αγορές. «Η εμπειρία από άλλες χώρες που δήλωσαν πρόσφατα αδυναμία πληρωμών, όπως η Αργεντινή και η Ρωσία, δείχνειότι οι επενδυτές ξαναρχίζουν τις συναλλαγές μόλις δουν βελτίωση των οικονομικών τους» λέει.

Το δεύτερο ζητούμενο, σύμφωνα με τον κ. Χίκελ, είναι η αναχαίτιση της «επιθετικής πολιτικής» της Γερμανίας στο εξωτερικό εμπόριο μέσω του «ντάμπινγκ» στους μισθούς. Αυτό δεν αφορά μόνο την εξαγωγή εμπορευμάτων. «Η Ελλάδα έχει κατακλυστεί από γερμανικά discount,όπως το Lidl και το Αldi » λέει. Τα προϊόντα τους γονατίζουν τους ντόπιους παραγωγούς και εμπόρους. Το συμπέρασμά του: Το σύστημα της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, που στόχευε- στα χαρτιά- στη σύγκλιση των εθνικών οικονομιών, παράγει το ακριβώς αντίθετο, την απόκλισή τους. Και ο πρώτος κερδισμένος από αυτό είναι οι γερμανικές επιχειρήσεις.

Την εικόνα της συμφοράς συμπληρώνει η πολιτική της Ανγκελα Μέρκελ , η οποία άφησε να περάσουν αδικαιολόγητα τουλάχιστον τρεις μήνες προτού πει το «ναι» στην ευρωβοήθεια προς την Ελλάδα. «Αυτό δεν της συγχωρούν οι αγορές, πόσω μάλλον εμείς, οι κριτικά σκεπτόμενοι οικονομολόγοι» λέει.

Ωστόσο ούτε η αναδιάρθρωση ούτε ο λελογισμένος «ευνουχισμός» του γερμανικού εξωτερικού εμπορίου θα αποδώσουν μακροπρόθεσμα καρπούς, αν δεν συνοδευθούν από μια αναπτυξιακή πολιτική στην Ελλάδα. Και στο σημείο αυτό, λέει, η σημερινή κυβέρνηση έχει αποτύχει εντελώς. «Η πολιτική του Γιώργου Παπανδρέου αποτελεί καταστροφή» τονίζει. «Το ελληνικό πακέτο σταθερότητας καταργεί τα κεκτημένα,απομυζά τα χαμηλά εισοδήματα και στραγγαλίζει την αγορά. Από ανάπτυξη, ούτε ίχνος» λέει. Χωρίς αλλαγή στρατηγικής λοιπόν, δεν υπάρχει διέξοδος από την κρίση. «Η ελληνική τραγωδία είναι η τραγωδία του ευρώ,της λανθασμένης αρχιτεκτονικής της ευρωζώνης» λέει. Ωστόσο η «κάθαρση», προσθέτει, δεν μπορεί να γίνει μόνο από τους ευρωπαίους εταίρους. Οι Ελληνες πρέπει να συμβάλουν επίσης σε αυτήν, εκλαμβάνοντάς την ως δική τους υπόθεσηκαι όχι ως καθεστώς κατοχής της τρόικας ή των διεθνών επενδυτών.

Ο αριστερός που μας τα «ψέλνει»
Αγαπά την Ελλάδα, αλλά ακόμη περισσότερο την αλήθεια. Γι΄ αυτό και ο Ρούντολφ Χίκελ δεν παραλείπει να τα «ψάλει» στους Ελληνες, όποτε νομίζει ότι είναι αναγκαίο. Οπως τελευταία, όταν, ως επακόλουθο της κρίσης, αποκαλύφθηκε και διεθνώς σε όλο του το μεγαλείο το «ελληνικό σύστημα» της σπατάλης και της διαφθοράς. Η κριτική τού ηλικίας 67 ετών καθηγητή της Οικονομολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης στρέφεται όμως κυρίως κατά των αρχιτεκτόνων του «στρεβλού», όπως λέει, ευρωπαϊκού Συμφώνου Σταθερότητας.

Ο κ. Χίκελ, ο οποίος ανήκει πολιτικά στην Αριστερά (είναι μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του κινήματος ΑΤΤΑC), χωρίς να συμμετέχει σε κομματικά σχήματα, έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στη συζήτηση για την «ελληνική αρρώστια», είτε γράφοντας άρθρα είτε μιλώντας σε τηλεοπτικά πάνελ.

πηγή