όταν η γλώσσα σκοτώνει: τι είναι η ρητορική μίσους;

Τι είναι η ρητορική μίσους; Και γιατί είναι τόσο επικίνδυνη;

της Αλεξάνδρας Βασιλείου

Tο ότι η γλώσσα τσακίζει κόκκαλα είναι κάτι που ο απλός λαός το ξέρει πολύ καλά εδώ και αιώνες. Συχνά δε τα τσακίζει στην κυριολεξία, καθώς η γλώσσα, ο λόγος, μπορεί να είναι ο πρόδρομος της σωματικής βίας, προλειαίνοντας το έδαφος για ξυλοφόρτωμα, ακόμα και φόνο.

Τον Δεκέμβριο 2009 η Ομοφυλοφιλική και Λεσβιακή Κοινότητα Ελλάδας οργάνωσε μια ημερίδα για τη ρητορική μίσους με αφορμή τη δίκη του Λύο Καλοβυρνά και του 10% επειδή άσκησαν δριμεία κριτική εναντίον των κηρυγμάτων μίσους του μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ. Στην ημερίδα η κοινωνική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Αλεξάνδρα Βασιλείου μίλησε εκτενώς για τη ρητορική μίσους και τις επιπτώσεις της.

«I’ve learned that people will forget what you said, people will forget what you did, but people will never forget how you made them feel»
Maya Angelou

«Έχω καταλάβει ότι οι άνθρωποι θα ξεχάσουν αυτά που έχεις πει, οι άνθρωποι θα ξεχάσουν αυτά που έχεις κάνει,
αλλά οι άνθρωποι δεν θα ξεχάσουν ποτέ πως τους έκανες να νιώσουν»
Maya Angelou

Η γλώσσα δεν περιγράφει – δημιουργεί

Νομίζουμε ότι η γλώσσα είναι ένας τρόπος να περιγράφουμε τα όσα βλέπουμε και ζούμε. Ταυτόχρονα όμως ο τρόπος που περιγράφουμε ανθρώπους και καταστάσεις δημιουργεί και την «πραγματικότητα», τον τρόπο που βιώνουμε τον κόσμο. Η γλώσσα μοιάζει «αντικειμενική» αλλά δεν είναι· επηρεάζεται από αξίες και παράγει συνείδηση. Επίσης μπορεί να παράγει βία.

Οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε τη γλώσσα:

  • για να πείσουμε άλλους να κάνουν κάτι
  • για να πείσουμε άλλους να πιστέψουν ή να εκφράσουν κάτι
  • για να διασκεδάσουμε ή να κρατήσουμε την προσοχή κάποιου
  • για να κερδίσουμε συμπάθεια
  • για να ελέγξουμε σχέσεις μέσα σε μια ομάδα, το στάτους ή τη φήμη της.

Ρητορική μίσους

Υπάρχουν εκτενέστατες επιστημονικές μελέτες γύρω από την ψυχολογία του μίσους, δηλαδή το πώς το μίσος επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις και πώς λειτουργεί ως κοινωνικός παράγοντας και εργαλείο επιβολής ή διατήρησης εξουσίας.

Η ρητορική μίσους:

  • Βασίζεται σε στερεότυπα και κοινωνικές πεποιθήσεις (στερεότυπο: μια υπέρ-απλουστευμένη πεποίθηση για μια ολόκληρη ομάδα, που δεν λαμβάνει υπόψη ατομικές διαφορές).
  • Προσφέρει εύκολες λύσεις και εύκολες απαντήσεις.
  • Δημιουργεί αποδιοπομπαίους τράγους στα κοινωνικά προβλήματα.
  • Συντηρεί τη θεσμική καταπίεση.
  • Επιβεβαιώνει τον κοινωνικό αποκλεισμό.
  • Δημιουργεί ξεκάθαρους διαχωρισμούς ανάμεσα στο «εμείς» και «οι άλλοι».
  • Δεν αφήνει περιθώρια για διάλογο, καθώς βασίζεται σε «αδιαμφισβήτητες αλήθειες» που δεν δέχονται αμφισβήτηση.
  • Προσφέρει ασφάλεια στο ακροατήριο.

Η ρητορική μίσους ξεκινά από ευρέως αποδεκτά στερεότυπα, που δεν αμφισβητούνται από πολλούς. Αν ξεκινούσε με μίσος θα αποξένωνε πολλούς. Λόγου χάρη, οι μετανάστες είναι πιο βρώμικοι, λιγότερο μορφωμένοι, πιο παραβατικοί.

Η υποτίμηση κλιμακώνεται και σταδιακά κερδίζει κοινωνική αποδοχή, αν κανείς δεν την αμφισβητήσει. Σιγά σιγά τα θύματα της ρητορικής μίσους χάνουν την ανθρώπινη μορφή τους· με άλλα λόγια, παύουμε να τους θεωρούμε ανθρώπους σαν κι εμάς, που αξίζουν σεβασμό, και γίνονται κάτι «άλλο», λιγότερο ανθρώπινο, κατακριτέο, άξιο περιφρόνησης, αποκλεισμού έως και τιμωρίας.

Με την επανάληψη, τα αρνητικά μηνύματα για μια συγκεκριμένη ομάδα γίνονται αποδεκτά ως «αυταπόδεικτες αλήθειες», και οι ακροατές συνηθίζουν την απάνθρωπη ορολογία.

Πώς επηρεάζει η ρητορική μίσους;

Η ρητορική μίσους είναι επίθεση στην ταυτότητα. Ο άλλος δεν σου επιτίθεται για κάτι που κάνεις αλλά για κάτι που είσαι. Δεν κατακρίνεται η συμπεριφορά σου αλλά η ύπαρξή σου. Δηλαδή σε απορρίπτουν σαν άνθρωπο και μάλιστα παύουν να σε βλέπουν σαν άτομο, αφού σε κάνουν μέρος ενός γενικού συνόλου· δεν είσαι ο Κώστας, η Μαρία, ο Αμίρ: είσαι μετανάστης, πούστης. Κατά συνέπεια η ρητορική μίσους επιδρά ψυχολογικά στο θύμα, προκαλώντας κατάθλιψη, στρες και θυμό.

Σε αυτούς στους οποίους απευθύνεται η ρητορική μίσους:

  • Προκαλεί πόνο σε βαθύ, υπαρξιακό επίπεδο.
  • Αν αντισταθείς σε αυτή, παίρνεις ρίσκο, βάζεις τον εαυτό σου σε κίνδυνο.
  • Αν δεν αντισταθείς, κινδυνεύεις να νιώσεις ενοχή για την υποταγή σου και να εσωτερικεύσεις τα μηνύματα που ακούς.
  • Νιώθεις ότι επιβάλλεται να είσαι αόρατος για να παραμείνεις ζωντανός, με αποτέλεσμα την αυτολογοκρισία, την αυτοαπομόνωση αλλά και τη σταδιακή απέχθεια γι’ αυτό που είσαι και σου δημιουργεί τόσα προβλήματα.
  • Ο χειρότερος κίνδυνος είναι να μουδιάσεις στον πόνο, να μην τον νιώθεις, να τον συνηθίσεις, θεωρώντας ότι έτσι είναι τα πράγματα. Ο πόνος όμως, είναι η σωματική και ψυχολογική διεργασία που προστατεύει τη ζωή.

Η βία που εισπράττουμε παράγει εύκολα αντιβία, που μπορεί να πάρει τη μορφή βίας προς άλλους (π.χ. γινόμαστε βίαιοι εκεί που μας παίρνει να γίνουμε βίαιοι) ή βίας προς τον εαυτό μας (αναπτύσσουμε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές).

Ο ανέκφραστος πόνος γίνεται εύκολα θυμός και οργή. Τον ανέκφραστο πόνο του παρελθόντος τον βιώνουμε στο παρόν ως θυμό. Τον πόνο που περιμένουμε ότι θα νιώσουμε και δεν θα μπορέσουμε να εκφράσουμε, τον βιώνουμε στο παρόν ως άγχος.

Η βία έχει επιπτώσεις και στην οικογένεια, τους φίλους και την κοινότητα των ανθρώπων που αποτελούν στόχο της ρητορικής μίσους. Προκαλεί:

  • Απομόνωση και δυσκολία στο «coming out». Όταν γίνεσαι στόχος ρητορικής μίσους γι’ αυτό που είσαι, δύσκολα το παραδέχεσαι στον περίγυρό σου.
  • Ενοχή για τη συγγένεια ή ενοχή για την αδυναμία να προστατέψει. Οι γονείς και οι φίλοι που ακούνε αρνητικά σχόλια για τους γκέι, νιώθουν ενοχές που δεν μπορούν να τους προστατέψουν ή ενοχές που είναι συγγενείς τους.
  • Αδυναμία να προστατέψεις αυτούς που αγαπάς, με αποτέλεσμα θλίψη, θυμό και ενοχές.

Πώς γεννιέται η ρητορική μίσους;

Η ρητορική μίσους προέρχεται από μια αίσθηση απειλής της ταυτότητας, αυτού που πιστεύουμε ότι είμαστε. Η ανάγκη για ταυτότητα είναι ανθρώπινη και υγιής. Όλες/οι έχουμε πολλές ταυτότητες: είμαστε γυναίκες, άντρες, Έλληνες, Χριστιανοί, άθεοι, εργαζόμενοι, άνεργοι, ομοφυλόφιλοι, ετεροφυλόφιλοι, κ.ο.κ. Συνήθως ταυτιζόμαστε με αυτήν που απειλείται περισσότερο. Ωστόσο υπάρχει ο κίνδυνος αυτή η ταυτότητα να βασίζεται στο «τι δεν είμαι» κι όχι στην στήριξη «αυτού που είμαι». Με άλλα λόγια όταν η ταυτότητά μου βασίζεται στο «δεν είμαι σαν κι αυτούς» παρά στο «είμαι έτσι», γίνεται απειλητική και πηγή άγχους, αφού πρέπει πάση θυσία να διαφοροποιηθούμε από τους απειλητικούς «άλλους». Η διαφοροποίηση είναι εγγενής στην έννοια της ταυτότητας. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν αυτή η διαφοροποίηση βλέπει παντού «εχθρούς», δηλαδή όταν «για να υπάρξω εγώ, πρέπει να μην υπάρχει ο άλλος!»

Από τη φύση της η ταυτότητα αντιστέκεται στην αλλαγή. Μόλις αντισταθούμε νιώθουμε πιο δυνατοί μέσα στην ταυτότητα μας. Τις περισσότερες φορές διαφορετικό φαντάζει ή απειλητικό (ευτυχώς που δεν είμαι αυτό το διαφορετικό) ή εξωτικό (μακάρι μια μέρα να γίνω αυτό το διαφορετικό). Λείπει η εκτίμηση του διαφορετικού σαν κάτι ισότιμο, σαν πηγή πλούτου μιας κοινωνίας. Η υγεία μιας κοινωνίας εξαρτάται δε μεγάλο βαθμό από το πως χειρίζεται τη διαφορετικότητα.

Το μίσος έχει πίσω του πόνο. Στη ρητορική μίσους ο πόνος είναι υπαρκτός και για το θύτη και για το θύμα. Ο θύτης νιώθει ότι απειλείται η ταυτότητα του. Το θύμα νιώθει ότι επιβάλλεται να κρύψει την ταυτότητά για να παραμείνει ζωντανό.

Η ρητορική μίσους ως προθάλαμος της βίας

Η ρητορική μίσους είναι συχνά ο ηθικός αυτουργός πίσω από εγκλήματα ενάντια σε μέλη μειονοτικών ομάδων. Το φάσμα της βίας έχει ως εξής:

λεκτική/συναισθηματική κακοποίηση → απειλή βίας → άμεση σωματική βία → έντονη σωματική βία → όπλα → θάνατος.

Για τον λόγο αυτό η ρητορική μίσους απαγορεύεται διά νόμου σε πολλά κράτη, καθώς σιγά σιγά νομιμοποιεί τη βία εναντίον συγκεκριμένων ομάδων.

Η γλώσσα που χρησιμοποιούμε μπορεί να διαιωνίσει τη βλάβη ενός καταπιεστικού συστήματος, ανεξάρτητα από το αν τα θύματα της καταπίεσης συνειδητοποιούν τις προσβολές. Κάποιος μπορεί να καταπιέζεται χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Για να μπορεί να το αντιληφθεί, χρειάζεται να μπορεί να αντέξει και τον πόνο. Η άρνηση της καταπίεσης, είναι και μια μορφή έμμεσης/ασυνείδητης άμυνας στον πόνο.

 

Πηγές

πηγή

η κοινωνία στο δρόμο, ο υπουργός στο διάδρομο (της Κομισιόν)

Τη στιγμή που πρωθυπουργός και υπουργοί περιμένουν να παραλάβουν τις επόμενες καταδίκες για τους εργαζόμενους στους διαδρόμους και στους προθαλάμους των Βρυξελλών, άνθρωποι αξιοπρεπείς, που δεν δέχονται τον εξευτελισμό, μαχητές της ζωής και μιας δίκαιης κοινωνίας κατεβαίνουν στο δρόμο. Έχουν το δίκιο με το μέρος τους. Τα όπλα τους είναι η διεκδίκηση, ο αγώνας και η συλλογική δράση. Εν όψει της απεργίας της Τετάρτης ο Δρόμος συνάντησε πρόσωπα που βρίσκονται ή βρέθηκαν το προηγούμενο διάστημα στο δρόμο, διεκδικώντας να μην πληρώσουν μια κρίση που δεν δημιούργησαν. Μας είπαν τις προσωπικές τους ιστορίες και συμφώνησαν  πως μόνη διέξοδος  είναι η μαζική καθημερινή αντίσταση. «Έχουμε πόλεμο» εξάλλου, όπως λένε, και «αν τους αφήσουμε θα μας θάψουν».

 

Ηρακλής Ποζαπαλίδης

εργαζόμενος στην Speedex:

Έχουμε πόλεμο

 

«Δουλεύω 13 χρόνια και όταν άρχισα να συνδικαλίζομαι μου είπαν ότι δεν έχουν πια δουλειά courier για μένα και με υποβίβασαν σε εισπράκτορα. Σε άλλη εταιρία του κλάδου των ταχυμεταφορών απέλυσαν εργαζόμενη χωρίς να της δώσουν αποζημίωση. Στον κλάδο μας έχουν κυριαρχήσει οι ελαστικές σχέσεις εργασίας και το franchise. Πας κάθε μέρα στη δουλειά και δεν ξέρεις ποιον θα βρεις αφεντικό και αν το καινούριο αφεντικό θα σου πληρώνει όλα τα ένσημα ή αν θα επικαλεστεί «περικοπές» κ.τλ. Και αυτές είναι οι εταιρίες που σήμερα διεκδικούν να βάλουν χέρι και στα ΕΛΤΑ, πατώντας στις δικές μας πλάτες.

Σήμερα η κυβέρνηση ζητά από μας τους εργαζόμενους να βάλουμε και πάλι το χέρι στην τσέπη. Είμαστε στον πάτο του βαρελιού, δεν πάει πιο κάτω.

Ό,τι έκαναν οι εργαζόμενοι για το κράτος το έκαναν και δεν πάει άλλο. Συμμετείχαμε στην απεργία στις 10 Φλεβάρη και συμμετέχουμε και στις 24. Άλλο μέσο δεν έχουμε, μόνη προοπτική μας είναι ο αγώνας. Για μένα είναι θέμα “πολέμου”. Έχουμε πόλεμο, από τη μία είναι τα αφεντικά και από την άλλη οι εργαζόμενοι και οι εργάτες. Είναι σαφές πια…»

 

Ντίνα Ροβυθάκη

πρώην εργαζόμενη στον ΟΓΑ με stage

Μόνη λύση η απεργία διαρκείας

 

«Για τεσσεράμισι χρόνια ήμουνα σε καθεστώς μαθητείας μέσω των προγραμμάτων stage στον ΟΓΑ. Όταν πήγα στην υπηρεσία βρήκα σωρούς από εκκρεμείς υποθέσεις. Και εγώ και οι 283 άνθρωποι που δούλεψαν σαν κι εμένα κάναμε δουλειά ίδια με τους μόνιμους υπαλλήλους και σταδιακά η υπηρεσία άρχισε να λειτουργεί πιο αξιόπιστα. Η δουλειά μας ονομάστηκε “εκπαίδευση” για να πληρωνόμαστε λιγότερο και για να δουλεύουμε ανασφάλιστοι. Αν “εκπαιδεύτηκα” επί 4,5 χρόνια ας μου δώσουν τουλάχιστον ένα μεταπτυχιακό…

Σήμερα μας αφήνουν όλους στο δρόμο. Και όχι μόνο αυτό αλλά με τα νέα οικονομικά μέτρα, μας ζητούν να πληρώσουμε εμείς την κρίση που δημιούργησαν. Ας κόψουν από αλλού, από τους εξοπλισμούς, από τις χαριστικές φοροαπαλλαγές και όχι από τους εργαζόμενους. Δεν είναι δική μας αυτή η κρίση. Μόνη μας λύση είναι η κινητοποίηση. Συμμετέχουμε στην απεργία της Τετάρτης που με τα χίλια ζόρια κατάφεραν να συμφωνήσουν από κοινού τα συνδικάτα μας. Η γνώμη μου όμως είναι πως μοναδική λύση είναι η απεργία διαρκείας. Μας φοβούνται και μόνο έτσι θα καταλάβουν τη δύναμή μας».

 

Γιάννης Σκουλής

εργαζόμενος στο εργοστάσιο

της Elite

Δεν θα τους αφήσουμε να μας θάψουν

 

«Είμαι έξι χρόνια στο εργοστάσιο παπουτσιών και σήμερα βρίσκομαι μαζί με τους συναδέλφους μου σε επίσχεση εργασίας. Όταν μας είπε ο ιδιοκτήτης ότι θα το κλείσει, η απόφαση για την κατάληψη του εργοστασίου ήταν ομόφωνη και η παρουσία μας εδώ μαζική.

Εδώ δουλεύουν 170 άτομα, κάποιοι είναι ζευγάρια και δεν μπαίνει κανένας μισθός στο σπίτι τους εδώ και μήνες. Μετά από διαπραγματεύσεις πήραμε μέχρι και το πρώτο δεκαπενθήμερο του Δεκέμβρη.

Σήμερα περιμένουμε τη δανειοδότηση της επιχείρησης από την Τράπεζα για να αγοραστούν πρώτες ύλες και να ξεκινήσουμε ξανά τη δουλειά. Μας έχει υποσχεθεί ο ΟΑΕΔ και ένα επίδομα 1.000 ευρώ, το οποίο όμως δεν το έχουμε δει ακόμα, γιατί κόλλησε σε γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Στην απεργία της Τετάρτης θα συμμετάσχουμε όλοι. Δεν πρέπει να αφήσουμε να περάσουν τα νέα μέτρα. Μας έχουν φτάσει πια στο χείλος του γκρεμού και αν παραδώσουμε τα όπλα θα μας θάψουν κανονικά. Δεν θα τους αφήσουμε».

πηγή

«Κοστούμι» ισοπέδωσης, μισθών, συντάξεων και δικαιωμάτων

Μάχη διαρκείας και σε βάθος χρόνου καλούνται να δώσουν τα συνδικάτα κατά των μέτρων που οριστικοποιεί η κυβέρνηση μέσα στο Σαββατοκύριακο και θα «κλειδώσουν» και τυπικά τη Δευτέρα υπό την παρουσία του επιτρόπου της Κομισιόν Όλι Ρεν που επισκέπτεται τη χώρα μας. Τα εργασιακά, ασφαλιστικά και μισθολογικά δικαιώματα που έχουν κατοχυρωθεί τα τελευταία πενήντα χρόνια έχουν μπει στο στόχαστρο κυβέρνησης και Ε.Ε. και απειλούνται με συνολική κατάρρευση.

Η πρώτη δόση των κυβερνητικών μέτρων (διαδοχικές περικοπές σε μισθούς και επιδόματα) συμπληρώνεται ήδη με νέα, περισσότερο επαχθή, που ενσωματώνονται στο τελικό «πακέτο» που οριστικοποιήθηκε μετά την επίσκεψη του κλιμακίου της τρόικας (Κομισιόν, ΕΚΤ και ΔΝΤ) διαμορφώνοντας ένα «κοστούμι» ισοπέδωσης, μισθών, συντάξεων και εργασιακών δικαιωμάτων. Διαχρονική η άγρια περικοπή μισθών Έτσι μετά την επίσκεψη του Όλι Ρεν, αναμένεται η κυβέρνηση να ανακοινώσει: *Νέο «ψαλίδι» στους μισθούς στον δημόσιο τομέα και τις ΔΕΚΟ που θα αφορά πλέον τα κύρια επιδόματα, αλλά και παροχές (π.χ. έξοδα κίνησης), που συνολικά αγγίζουν το 1,2 δισ. ευρώ για το 2010. Οι περικοπές αυτές θα προσλάβουν μόνιμο χαρακτήρα καθώς θα αποτυπωθούν και στο νέο μισθολόγιο των δημοσίων υπαλλήλων, το οποίο θα δρομολογηθεί αμέσως μετά την ανακοίνωση από την κυβέρνηση της εισοδηματικής πολιτικής την προσεχή εβδομάδα. Πιθανότατα οι περικοπές θα συμπεριλαμβάνουν και τον 14ο μισθό για το 2010, θέμα για το οποίο εγείρονται μέχρι την τελευταία στιγμή ενστάσεις, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος να διαταραχθούν πλήρως οι σχέσεις της κυβέρνησης με τη φίλα προσκείμενη πλειοψηφία της ΓΣΕΕ. Είναι άλλωστε το μοναδικό θέμα που έχει χαρακτηρίσει ως «κόκκινη γραμμή» ο πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Γ. Παναγόπουλος, καθώς η επέκταση του «παγώματος» των μισθών και στον ιδιωτικό τομέα, θα χρεωθεί εξ ολοκλήρου στους εργοδότες.

Στα 67 η σύνταξη, με επαγγελματικά ταμεία 

Συνέχεια