Σκοπός της ποινής δεν είναι η εκδίκηση

ContentSegment

Στα ΝΕΑ του προηγούμενου Σαββάτου, ο Γιώργος Σιακαντάρης γράφει για το έργο του Τσέζαρε Μπεκαρία Περί Εγκλημάτων και Ποινών, γραμμένο το 1764:

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΣΠΑΝΙΑ ΕΧΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΩΣΕΙ ΣΤΟΧΑΣΤΕΣ ΣΑΝ ΤΟΝ ΜΠΕΚΑΡΙΑ, ΠΟΥ ΜΕ ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΚΑΤΟΡΘΩΣΑΝ ΝΑ ΑΝΑΤΡΕΨΟΥΝ ΠΑΓΙΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΑΔΙΑΤΥΠΩΣΟΥΝ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΘΕΜΑ.

Ο Τσέζαρε Μπεκαρία (1738-1794) αν και υπήρξε συγγραφέας και άλλων έργων, κατόρθωσε μόνο με το Περί Εγκλημάτων και Ποινών (1764), το οποίο έγραψε σε ηλικία 26 ετών, να ανατρέψει συντηρητικές και φοβικές αντιλήψεις γύρω από το Ποινικό Δίκαιο. Αυτό το έργο συνέβαλε τα μέγιστα ώστε να αλλάξει ριζικά η αντίληψη για την ερμηνεία των νόμων, το μέγεθος και τον χαρακτήρα των ποινών, την αναγκαιότητα της θανατικής καταδίκης και των βασανιστηρίων, την αναλογία ποινών και εγκλημάτων, την ισοτιμία των ποινών, τη γρήγορη απονομή της δικαιοσύνης κ.ά.

Το βιβλίο έκανε σε δεκαοκτώ μήνες έξι εκδόσεις και γρήγορα μεταφράστηκε στα γαλλικά (με σχόλια του Βολταίρου), τα αγγλικά, τα πολωνικά, τα ισπανικά και τα ολλανδικά. Στα ελληνικά μεταφράστηκε για πρώτη φορά από τον Αδαμάντιο Κοραή. Στον τόμο που έχουμε σήμερα στα χέρια μας συμπεριλαμβάνονται οι αναθεωρήσεις και συμπληρώσεις, οι οποίες, κυρίως, προκλήθηκαν από την ανάγκη απάντησης στις επικρίσεις του μοναχού Φερντινάρντο Φακινέι.

Ανθρωπισμός
Ο Ιταλός Μπεκαρία συμπεριλαμβάνεται στους υποστηρικτές της θεωρίας του κοινωνικού συμβολαίου και του ωφελιμισμού (ο Βentham επηρεάστηκε πολύ από αυτόν), αλλά κατά τη γνώμη πολλών θεωρείται ως ο κατεξοχήν εκπρόσωπος του Ανθρωπισμού στους κόλπους του Διαφωτισμού. Η άποψη του Μπεκαρία για τη δικαιοσύνη ως θεσμού που αποσκοπεί στην ενότητα των επιμέρους ατομικών συμφερόντων είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Αυτό εντέλει που συγκινεί πάνω απ΄ όλα τους αναγνώστες του Μπεκαρία είναι η προτεραιότητα που αυτός αποδίδει στον κόσμο των ιδεών έναντι των πάσης φύσεως εξουσιών. Και από ιδέες αυτό το βιβλίο άλλο τίποτα.

Εδώ λοιπόν, ξεκινά ως γνήσιος υποστηρικτής του Διαφωτισμού, με τη διάκριση του θεϊκού και φυσικού δικαίου από το δίκαιο που προκύπτει από τις ανθρώπινες συμβάσεις. Οι τρεις αυτές κατηγορίες δεν έρχονται σε σύγκρουση, αλλά τα καθήκοντα και οι συνέπειες της καθεμίας δεν απορρέουν από τις άλλες δύο. Στο έργο του ασχολείται με τις κοινωνικές συμβάσεις, γι΄ αυτό και οι κατηγορίες του Φακινέτι για υποτίμηση του θεϊκού δικαίου είναι άστοχες και άδικες.

Οι νόμοι της ανθρώπινης σύμβασης πρέπει να είναι με τέτοιο τρόπο δοσμένοι ώστε να εξασφαλίζουν «τη μεγαλύτερη ευτυχία καταμερισμένη στον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων». Οι άνθρωποι στις κοινωνίες παραχωρούν μερίδια της ελευθερίας τους για να εξασφαλίσουν την ηρεμία και την ύπαρξή τους. Οι νόμοι τιμωρούν όσους επιδιώκουν να σφετεριστούν αυτές τις ελευθερίες. Η βλάβη της κοινωνίας είναι το αληθινό μέτρο των εγκλημάτων. Ο κυρίαρχος έχει δικαίωμα να τιμωρεί τα εγκλήματα μόνο για να θωρακίσει το δημόσιο συμφέρον έναντι των πιθανών σφετεριστών του. Το ποινικό σύστημα δεν εκδικείται, δεν φοβίζει, δεν απειλεί, απλά και μόνο προστατεύει και αποτρέπει.

Τη θέση του υπέρ της ηπιότητας των ποινών, ο συγγραφέας την υποστηρίζει αφενός με το επιχείρημα πως μόνον η βεβαιότητα της τιμωρίας και όχι η αυστηρότητα των ποινών οδηγεί στην πρόληψη και αφετέρου με τη θέση του πως η σκληρότητα δεν συνάδει στις επιταγές του κοινωνικού συμβολαίου και του ανθρωπισμού.

Ο Μπεκαρία αναζητεί τρόπους περιορισμού της αυθαιρεσίας των δικαστών. Καινοτομίαόχι μόνο για την εποχή του- αποτελεί η άποψη που θέλει τους νόμους να είναι γραμμένοι απλά και με σαφήνεια, ώστε στον δικαστή να απομένει όχι η ερμηνεία, αλλά η εφαρμογή τους. Αν με άλλα λόγια, η εμμονή στο γράμμα του νόμου γεννά ανακολουθίες, τότε η δήθεν ερμηνεία του πνεύματος του νόμου γεννά τυράννους δικαστές. Τι μας θυμίζει άραγε αυτό; Το ζήτημα της σχέσης νομιμότητας και ηθικής τον ενδιέφερε εξίσου. Η ρήση δηλαδή του πρώην υπουργού Βουλγαράκη «το νόμιμο είναι και ηθικό» δεν ήταν εντελώς στον αέρα. Όμως ο Μπεκαρία, όπως και ο Μοντεσκιέ, προειδοποιεί πως κάθε πολίτης πρέπει να έχει δικαίωμα να πράττει ό,τι δεν αντιβαίνει τους νόμους, από την άλλη όμως τονίζει πως η τιμή είναι το ανώτερο αγαθό στην κοινωνία. Μια καταδίκη τιμής από την κοινή γνώμη είναι χειρότερη απ΄ οποιαδήποτε ποινική καταδίκη…. Τι διαμάντια βρίσκει η επικαιρότητα αν κοιτάξει προς τον Διαφωτισμό!

One thought on “Σκοπός της ποινής δεν είναι η εκδίκηση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s